Thai-music

วิชาดนตรีไทยเป็นหนึ่งในวิชาบังคับที่เด็กไทยจำเป็นต้องเรียนรู้ทุกคน เพราะเป็นรากฐานอย่างหนึ่งของคนในชาติ ซึ่งในวิชาดนตรีไทยนั้นก็มีศัพท์เฉพาะที่ไว้ใช้สื่อสารเรียกกันว่า “ศัพท์สังคีต” ซึ่งจะมีอะไรบ้างนั้น มาดูกัน

  1. กวาด คือ การบรรเลงเพลงโดยใช้เครื่องดนตรีประเภทตีในการบรรเลงเพลงให้เป็นท่วงทำนอง ซึ่งจะได้แก่ ระนาดเอก, ระนาดเอกเหล็ก, ระนาดทุ้ม, ฆ้องวงใหญ่, ฆ้องวงเล็ก วิธีการเล่นก็ใช้ไม้กวาดลูกไปที่บริเวณลูกระนาด หรือลูกฆ้อง ไล่ไปตั้งแต่ระดับเสียงสูงจนถึงเสียงต่ำ
  2. คลอ คือ การขับร้องเพลงไปพร้อมๆ กับการบรรเลง โดยผู้ที่บรรเลงกับผู้ขับร้องจะต้องผสมผสานให้ตรงกันไม่มีผิดเพี้ยน
  3. จน คือ ในทางดนตรีไม่ได้หมายถึง การจนมุม หมดหนทาง หรือหมดทางสู้ แต่จะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อศิลปินใช้ตั้งมั่นในการต่อสู้กันในเชิงดนตรี ฝ่ายที่ทำไม่ได้หรือขับร้องบรรเลงเพลงได้ไม่แนบเนียนพอ จะถือได้ว่า “จน”
  4. เดี่ยว คือ การใช้เครื่องดนตรีประเภทเครื่องทำทำนองในการบรรเลงเพลงอย่างหนึ่ง ซึ่งเครื่องดนตรีที่ใช้จะได้แก่จำพวก ซอด้วง, ซอสามสาย, จระเข้, ปี่ หรือซ้ออู้ เป็นต้น
  5. เพลงตับ คือ การนำเพลงมาเรียงร้อยเข้าด้วยกันเป็นชุดๆ เพื่อบรรเลงร้องต่อเนื่องกันไป สามารถแบ่งเพลงตับออกได้เป็น 2 ชนิด
    • ตับเพลง คือ การเรียบเรียงเพลงให้เป็นชุด โดยคิดถึงความกลมกลืนกันเป็นอันดับแรก
    • ตับเรื่อง คือ การนำมาเรียบเรียงเพลงให้เป็นชุด โดยคิดเรื่องของการดำเนินเรื่องราว
  6. ลูกล้อ-ลูกขัด เป็นขั้นตอนของการบรรเลงทำนองประเภทหนึ่งมีการแบ่งช่วงบรรเลงเครื่องดนตรี 2 พวก โดยการใช้วรรค หรือประโยคของทำนอง แบ่งออกเป็นความยาว-สั้นตามทำนองของเพลงเหล่านั้น
  7. หลบ คือ วิธีการที่ผู้ขับร้องหรือบรรเลงดนตรีใช้เทคนิคในการลดเสียงสูงให้ลงมาต่ำ หรือในทางกลับกันดันเสียงต่ำให้ขึ้นเสียงสูง จะเรียกว่าว่า “หลบ”
  8. โหน คือผู้ที่ทำหน้าที่เป่าปี่จะเป่าเป็นเสียงยาวติดๆ กันไปในช่วงหนึ่ง เรียกกันว่า “เป่าโหน” แต่การเป่าโหนนี้จะต้องอาศัยผู้ที่มีความชำนาญเพราะหากทำได้อย่างเหมาะสมก็จะช่วยทำให้ดนตรีมีความไพเราะน่าฟังมากขึ้น
  9. ไหว เป็นการบรรเลงดนตรี ด้วยการใช้เสียงดนตรีหลายๆ เสียงที่ติดต่อกัน ให้มีระยะถี่และจังหวะเร็ว หากยิ่งทำให้มีความถี่และเร็วมากเท่าไหร่ ก็จะยิ่งเรียกว่าไหวมาก

จากศัพท์ทางดนตรีไทยที่กล่าวมาในข้างต้น เป็นแค่ส่วนหนึ่งเท่านั้น ในทางดนตรีศัพท์ดนตรีไทยยังมีอีกมากมายที่ใช้เรียกทั้งเครื่องดนตรี หรือวิธีการบรรเลงดนตรี